ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನ ಎಂದರೆ “ಅತಿಥಿ ದೇವೋ ಭವ”ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದರೆ ಒಂದು ನೆಲದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಭಾರತದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ತನ್ನ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪವಿದೆ ಆ ಹೆಸರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ. ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದು 8 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತದ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.
ಟಿಪ್ಪು ಕೋಟೆ, ಮಸೀದಿ, ಸಮಾಧಿ ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ತಪ್ಪು. ಇಂದು ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನದಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಯಾರೂ ಬರೆಯದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಆರು ಮುಖಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಒಂದು ದ್ವೀಪ, ಐದು ಧರ್ಮಗಳ ನಾಡು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪ.
ಕ್ರಿ.ಶ 894. ಗಂಗರ ಸಾಮಂತ ತಿರುಮಲಯ್ಯ ಎಂಬಾತ ಕಾವೇರಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹಣ ಕೊಟ್ಟವರು ಜೈನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು. ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಶೈವ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದವರು ವೈಷ್ಣವರು. ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳ ಸಹಕಾರ. ಇದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಮುಂದೆ 1200 ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರು ಬಂದರು, 1495 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದವರು ಬಂದರು, 1610 ರಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ಬಂದರು, 1761 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಟಿಪ್ಪು ಬಂದರು, 1799 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಂದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನವರ ಗುರುತನ್ನು ಅಳಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಇಂದು 1.5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಏನೇನು ನೋಡಬಹುದು ಗೊತ್ತೇ?
ಆದಿರಂಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇವಾಲಯ (894)
ಜಾಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಮಸೀದಿ (1784)
ಪಶ್ಚಿಮ ವಾಹಿನಿ ನಿಮಿಷಾಂಬ ದೇವಾಲಯ
ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಚರ್ಚ್ (1800)
ದರಿಯಾ ದೌಲತ್ ನಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಂಟಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಕರಿಗಟ್ಟದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯ.
ಒಂದೇ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಐದು ಧರ್ಮಗಳು ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷದಿಂದ ಜಗಳವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿವೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ “ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಎಂಟು ನೂರು ವರ್ಷ ಹಿಂದೆಯೇ “ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು” ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನೇ ನಾವು ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ, ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರವಾಸ.
ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಇಕೋ ಟೂರಿಸಂ ಮತ್ತು ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು
ಇಂದು ನಾವು ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಬೋಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
1786 ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಬರುವ ಬಕ, ಕೊಕ್ಕರೆ, ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ನೋಡಿದ. ಕೂಡಲೇ ಅವನು ಒಂದು ಫರ್ಮಾನ್ ಹೊರಡಿಸಿದ “ಕಾವೇರಿಯ ಈ ನಲವತ್ತು ಎಕರೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಕೂಡದು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಕೂಡದು.” ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಜನೊಬ್ಬ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾನೂನು ಮಾಡಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬರುವ ಆರವತ್ತು ವರ್ಷ ಮೊದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದು ರಾಮ್ಸರ್ ಸೈಟ್.
ಇನ್ನೊಂದು ರಹಸ್ಯ ದರಿಯಾ ದೌಲತ್. ಅದು ಕೇವಲ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲ. ಅವನು ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತ ನಲವತ್ತು ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರುಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದ. ಮಾವು, ಹಲಸು, ದಾಳಿಂಬೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬಾವೋಬಾಬ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಬೀಜಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದ. ಫ್ರೆಂಚ್ ತೋಟಗಾರರನ್ನು ಕರೆಸಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಸಿದ್ದ. ಅಂದರೆ 1790 ರಲ್ಲೇ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇತ್ತು. ನಾವು ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ಎಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಬೀಜ ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಇಲ್ಲೇ.
ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ರಾಕೆಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಗಬೇಕಾದ ಜಾಗ.
ನಾಸಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ “ಮೈಸೂರು ರಾಕೆಟ್ಸ್” ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಿದೆ. 1799 ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಬಳಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಳವೆಯ ರಾಕೆಟ್ ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳಿಸಿದ್ದವು. ಆ ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕದ್ದು, ಯುರೋಪ್ ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಅದನ್ನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಮುಂದೆ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದು.
ಆ ರಾಕೆಟ್ ಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದ್ದದ್ದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ. ಇಂದು ಆ ಜಾಗ ಪಾಳು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರಾಕೆಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಸ್ರೋದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ “ನೀವು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಬರೀ ಕೋಟೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಮಾನವನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕನಸು ಹುಟ್ಟಿದ ಗರ್ಭಗುಡಿ” ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಂತ್ರ ಕಲ್ಲು ನೋಡಬೇಡಿ, ಕರುಣೆ ನೋಡಿ.
1799 ಮೇ 4. ಟಿಪ್ಪು ಹುತಾತ್ಮನಾದ. ಅವನ ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿಯರು, ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎಳೆದೊಯ್ದರು. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಜನ ಸುಮ್ಮನಿರಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಸಹಸ್ರಾರು ಜನರು ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಕಾವೇರಿ ದಡದವರೆಗೆ ನಿಂತು ಗೋಳಾಡಿದರು. ಶತ್ರು ರಾಜನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅತ್ತ ದೃಶ್ಯ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಇದೇ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಆತ್ಮ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ, ಕರುಣೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಎಂದು ನೋಡಿದರು. ರಂಗನಾಥನನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ, ಊರ ದೇವರು ಎಂದು ನೋಡಿದರು.
ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿ ಹೋಗಬೇಡಿ. ಪಶ್ಚಿಮ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ನೋಡಿ. ಅಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಹಿಂದೂ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಪವಿತ್ರ. ಆದರೆ ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನಿಕರು ವಜು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ನದಿ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯಾವುದಿದೆ?
ಕೊನೆಯ ಮಾತು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು?
“ಬನ್ನಿ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸೋಣ” ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದೀರಿ. ಆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಿಸಾಡಬೇಡಿ. ಅದು ಕಾವೇರಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಿನ ಗೈಡ್ ಗೆ 50 ರೂಪಾಯಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕೊಡಿ. ಅವನು ಹೇಳುವ ಕಥೆ ಗೂಗಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ದರಿಯಾ ದೌಲತ್ ನ ಗೋಡೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡಿ. ಅವು ಎರಡು ನೂರ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ಹಳೆಯದ್ದು, ನಿಮ್ಮ ಬೆವರಿನಿಂದ ಅಳಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಸಮರ್ಪಣ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.ನಾವು “ಒಂದು ರಾಜ್ಯ, ಹಲವು ಜಗತ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆ ಹಲವು ಜಗತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದರೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ.
ಇದು ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ, ಇದು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಯಾತ್ರೆ.
ಓದುಗರಿಗೆ ಒಂದು ಸಂದೇಶ.ಈ ಲೇಖನ ಓದಿದ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬನ್ನಿ. ಕೋಟೆ ನೋಡಬೇಡಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬನ್ನಿ. ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ನನಗೆ ಬರೆದು ಕಳಿಸಿ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆಬ ಎಂದು ಕೆ ಎಸ್ ಜಯಶಂಕರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
