ಮಹಾನವಮಿ, ದುರ್ಗಾ ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ರೋಚಕ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ.
ಮಹಿಷಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೋಲಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ತನಗೆ ಸಾವು ಬರಬೇಕೆಂಬ ವರದ ಅಹಂಕಾರ ಅವನದ್ದಾಗಿತ್ತು.ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಾಯಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಸತತ ೯ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಳು. ಮಹಾ ಅಷ್ಟಮಿಯ ದಿನದಂದು ದೇವಿಯು ಚಂಡ-ಮುಂಡರ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ರೂಪ ತಳೆದರೆ, ಮಹಾನವಮಿಯ ರಾತ್ರಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದಳು. ಈ ವಿಜಯದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನವಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನು ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೌರವರೊಡನೆ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು ೧೨ ವರ್ಷ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿದ ಪಾಂಡವರು, ೧ ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿರಾಟ ರಾಜನ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು (ಗಾಂಡೀವ ಧನುಸ್ಸು ಇತ್ಯಾದಿ) ಜನರಿಲ್ಲದ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಶಮಿ (ಬನ್ನಿ) ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಗಿದ ದಿನವೇ ಈ ಮಹಾನವಮಿ. ಅಂದು ಪಾಂಡವರು ಬನ್ನಿ ಮರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮರುದಿನ (ವಿಜಯದಶಮಿ) ಅದೇ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೌರವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಜಯದ ಶಂಖನಾದ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನಿಂದ ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇಂದು, ಸೋಮವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 2026 ರಂದು ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಾದ ಮಹಾ ಅಷ್ಟಮಿ (ದುರ್ಗಾ ಅಷ್ಟಮಿ) ಮತ್ತು ಮಹಾ ನವಮಿ ಹಬ್ಬಗಳ ವಿಶೇಷ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಯೋಜನೆ ಬಂದಿದೆ. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ತಿಥಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಈ ವರ್ಷ ಈ ಎರಡೂ ಮಹತ್ವದ ದಿನಗಳು ಒಂದೇ ದಿನ ಒದಗಿಬಂದಿರುವುದು ಇವತ್ತಿನ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ
ಇವತ್ತಿನ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10:51 ರ ನಂತರ ನವಮಿ ತಿಥಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದರಿಂದ, ಇಂದು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ 9ನೇ ರೂಪವಾದ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಹವನ-ಹೋಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಇಂದು ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ದಿನನಿತ್ಯ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ದಿನ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಕನ್ಯಕೆಯರನ್ನು) ಮನೆಗೆ ಕರೆದು ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದ ಹಾಗೂ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ 8ನೇ ದಿನವಾದ ಇಂದು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ಎಂಟನೇ ಅವತಾರವಾದ ಮಹಾ ಗೌರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
