ಇಂದು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪಿತಾಮಹರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಜನರಿಂದ “ರಾಷ್ಟ್ರಗುರು” ಎಂದು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆ. 1848ರ ನವೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಈ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ 1871ರಲ್ಲಿ ಐ ಸಿ ಎಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಆದರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಮಾನವೇ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು. “ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ನ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು 1876ರಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್’ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆ. ಅವರ ಗುರಿ ಒಂದೇ, ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು.
1885ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದರು. 1895, 1902 ಮತ್ತು 1918ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಭಾಷಣಗಳು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷಣ ಕೇಳಲು ಜನರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರನ್ನು “ಸುರೇನ್” ಎಂದು ಜನರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿ.1905ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದು ನಿಂತರು. ಅವರು ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿಗೆ ನೇತೃತ್ವ ನೀಡಿದರು. ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆ ಸುಡುವುದು, ಸ್ವದೇಶಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಅಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಚಳುವಳಿಯಿಂದಲೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಮುಷ್ಕರದಂತಹ ಆಯುಧಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರೇ ಅವರನ್ನು “ರಾಷ್ಟ್ರಗುರು” ಎಂದು ಕರೆದು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಕೂಡ “ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ನನಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು” ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ಕೇವಲ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ 1879ರಲ್ಲಿ “ದಿ ಬೆಂಗಾಲಿ” ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಜೈಲಿಗೂ ಹೋದರು. ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. 1882ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಿಪನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಇದು ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಯುವಕರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪಾಠ ಹೇಳಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದಾಗಿದೆ.
ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರು ಮಿತವಾದಿ ನಾಯಕ. ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಮೂಲಕ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಸಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ. 1919ರ ಮೋಂಟೇಗು-ಚೆಮ್ಸ್ಫೋರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ತೀವ್ರವಾದಿ ನಾಯಕರಾದ ತಿಲಕ್, ಲಜಪತ್ ರೈ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂತು. ಆದರೆ ದೇಶದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟವೇ ಸರಿ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.
1925ರ ಆಗಸ್ಟ್ 6ರಂದು ಈ “ರಾಷ್ಟ್ರಗುರು” ವಿಧಿವಶರಾದರು. ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅವರು ದೇಶಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ “ಎ ನೇಷನ್ ಇನ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ” ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ,ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠ ಏನು? ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಮೂಲಕವೇ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಹುದು. ಅವರು ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಮರವೇ ಮುಂದೆ ಗಾಂಧೀಜಿ, ನೆಹರು, ಪಟೇಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲ ಕೊಟ್ಟಿತು.
ಸಮರ್ಪಣ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ.ಇಂದು ಅವರ 101ನೇ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯಂದು ನಾವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದೇ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರಂತಹ ನೂರಾರು ನಾಯಕರ ದಶಕಗಳ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
ಜನರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವವನೇ ನಿಜವಾದ ನಾಯಕ ಇದನ್ನು ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಿಂದ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಯಕ, ರಾಷ್ಟ್ರಗುರು ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು ಎಂದು ಕೆ ಎಸ್ ಜಯಶಂಕರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
