1942ರ ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ಮುಂಬೈ ಗೋವಾಲಿಯಾ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ‘ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಿ’ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ, ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಕರೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ,ದೇಶದ ಜೊತೆ ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಕಂಪಿಸಿತು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಈ ಕರೆ ಬೃಹತ್ ಜನಾಂದೋಲನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಯಕರಿಲ್ಲದ ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರೈತರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ರಕ್ತದಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಿತು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭ,ಕರ್ನಾಟಕ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಡೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮುಂಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮದ್ರಾಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮಹಾರಾಜರ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಪರವಾಗಿದ್ದ ದಿವಾನರ ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಹೋರಾಟ ಎರಡು ಮುಖದ್ದಾಗಿತ್ತು.ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತುಸಂಸ್ಥಾನದ ದಮನದ ವಿರುದ್ಧ.
ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ.ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಧಾರವಾಡ ಆಗಸ್ಟ್ 9ರಂದು ನಾಯಕರ ಬಂಧನದ ಸುದ್ದಿ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಬಂದ್ ಆದವು. ಬೆಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಾವುಟ ಹಾರಿಸಿದರು.ಧಾರವಾಡದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು “ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ” ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ ಅಂಟಿಸಿದರು. ಪೊಲೀಸ್ ಲಾಠಿ ಚಾರ್ಜ್ಗೆ ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾದರು. ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟು, ಭೂಗತವಾಗಿ ಕರಪತ್ರ ಹಂಚಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದರು.
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಸೂರು, ಇದೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನ. “ಎಸೂರು ಕೊಟ್ಟಾರು, ಇಸೂರು ಬಿಡೇಯು” ಎಂದು ತೆರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ರೈತರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ “ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರ” ನಡೆಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಮೈಸೂರು ಪಡೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿತು. ಇದನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು “ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾಬಾಗ್” ಎಂದರು.ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ. ಪೊಲೀಸ್ ಗುಂಡಿಗೆ ಹಲವರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.ರೈತರು ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದು ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ.ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಬಂದ್ ಮಾಡಿದರು. ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ, ರಾಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಗರದ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರಣಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಜೈಲಿಗೆ ಹೋದರು.
ಸರ್ಕಾರದ ದಮನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ,ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಯಿಂದ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದರು.ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭ ನಿಷೇಧಮಾಡಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 144 ಜಾರಿ.ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸೆನ್ಸಾರ್“ಸ್ವರಾಜ್ಯ”, “ವಿಶ್ವವಾಣಿ” ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಧನ: 1942ರ ಆಗಸ್ಟ್ನಿಂದ 1943ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಬಂಧನ.ಆದರೆ ದಮನದಿಂದ ಚಳುವಳಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ “ಈಗ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬರಲೇಬೇಕು” ಎಂಬ ಕಿಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಆಗಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವಗಳೆಂದರೆ,ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ-ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗೂ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆ ಹೋಯಿತು.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜನರ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು.ಯುವಕರ ನಾಯಕತ್ವ- ನಾಯಕರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರು ನಾಯಕರಾದರು.ರೈತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಇಸೂರು ಘಟನೆಗಳು ರೈತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿದವು.
ಸಂಸ್ಥಾನದ ದುರ್ಬಲತೆ-ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರದ ದಮನದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1947ರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ದೊಡ್ಡದು. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಸೂರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿ ಇತರರಿಗೂ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೋರಾಟಗಾರರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೇ “ದಕ್ಷಿಣದ ಕೆಚ್ಚು” ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ್ದರು.ಆಗಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಳುವಳಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ. ನಾಯಕರಿಲ್ಲದೆ, ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ, ಜನರೇ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಇಸೂರಿನಿಂದ ಧಾರವಾಡದವರೆಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
1947ರಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತನ ಬೆವರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ರಕ್ತ, ಮಹಿಳೆಯ ತ್ಯಾಗವೂ ಇತ್ತು. “ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಿ” ಎಂಬ ಕರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿತು.
ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 9ಕ್ಕೆ ನಾವು ಇಸೂರು,ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಹುತಾತ್ಮರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಎಂದು ಕೆ ಎಸ್ ಜಯಶಂಕರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
