ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರಿ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲೂಯಿಸ್ ರೈಸ್ – ಅವರ ಮೈಸೂರ್ ಗೆಜಿಟಿಯರ್ ಅನಿವಾರ್ಯ. 1897ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ 2 ಸಂಪುಟಗಳ ಗ್ರಂಥ ಇಂದಿಗೂ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ 2ನೇ ಸಂಪುಟದ 408ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ರೈಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಮಹತ್ವದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ:
“A pillar was erected in 1804 by Purniah to the memory of Mr. Josiah Webb” ಇದೇ ಒಂದು ಸಾಲು, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಜೋಸಾಯಿ ವೆಬ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಪಿಲರ್ ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.
ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್ 1884 ರಿಂದ 1904 ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಊರೂರು ತಿರುಗಿ, ಶಾಸನ, ಕೈಬರಹದ ದಾಖಲೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮಾತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಜಿಟಿಯರ್ ಬರೆದರು.ವೆಬ್ ಸ್ತಂಭದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮೂರು ವಿಷಯ ದಾಖಲಿಸಿದರು. 1804 ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಪತನದ 5 ವರ್ಷದ ನಂತರ ಕಟ್ಟಿಸಿದವರು ದಿವಾನ್ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷರಲ್ಲ.ಕಾರಣ ಜೋಸಾಯಿ ವೆಬ್ ಅವರ ನೆನಪು To The Memory of Mr. Josiah Webb ರೈಸ್ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಒಂದು ಸಾಲಿನಿಂದ ನಾವು ಇಡೀ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಜೋಸಾಯಿ ವೆಬ್ ಯಾರು? ರೈಸ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ.ಜೋಸಾಯಿ ವೆಬ್ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ಅವರು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಗಾಳ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ. 1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಹುತಾತ್ಮರಾದ ನಂತರ, ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪುನರ್ ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವೆಬ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ರವರಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆ.ಯುದ್ಧಾ ನಂತರದ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆ.ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ 1803ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಒಳಗಿನ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಯಾಕೆ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಸ್ತಂಭ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು? ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ರಾಜನೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶತ್ರು ದೇಶದ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನ್ ಯಾಕೆ ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕು?ಉತ್ತರ ಶಾಸನದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಮೂಲ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಾಸನ:
“Erected to the memory of Josiah Webb, Esquire, by Purniah, Dewan, as a tribute of veneration and respect for splendid talents, unsullied purity and eminent public virtue”
ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ:”ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಭೆ, ಕಳಂಕರಹಿತ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ದಿವಾನ್ ಪೂರ್ಣಯ್ಯನಿಂದ ಜೋಸಾಯಿ ವೆಬ್ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.”
ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್ ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದರೂ, “To The Memory” ಎಂದು ಬರೆದು ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಈ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಸಂದೇಶ ಕೊಟ್ಟರು.ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ,ನಾವು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧ. ಒಳ್ಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ.ಮೈಸೂರು ಜನರಿಗೆ ಹೊಸ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಬೆಲೆ ಇದೆ. ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಆಂಗ್ಲೋ ಮೈಸೂರ್ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದಿದೆ, ಈಗ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲ.ಸ್ತಂಭದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ಸಾಕ್ಷಿ.ರೈಸ್ ಅವರು ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ.ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೈಲಿ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಕ್ಸ್ ರಸ್ತೆ. ಇದರ ಸ್ವರೂಪ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 73 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ತಂಭ. ಬುಡದಲ್ಲಿ ಚೌಕ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಬ,ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನ ಫಲಕ.ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗಿಲ್ಲ.
ರೈಸ್ ದಾಖಲೆಯ ಮಹತ್ವ ಏನು?ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್ ಅವರು ಈ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯ.ಯಾಕೆಂದರೆ:ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ.ಸರ್ಕಾರಿ ಗೆಜಿಟಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಜಾನಪದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಇತಿಹಾಸ.
ಪೂರ್ಣಯ್ಯನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ.ರೈಸ್ ಪೂರ್ಣಯ್ಯನನ್ನು “able and honest administrator” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸ್ತಂಭ ಅದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ದಾಖಲೆ. 1799ರಲ್ಲಿ ರಕ್ತಪಾತ ನಡೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 1804ರಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಕಲ್ಲು ನಿಂತಿದೆ. ಇದು ಭಾರತ-ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂಬಂಧದ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಾಯ.
ಇಂದಿಗೆ ಈ ದಾಖಲೆ ಹೇಳುವ ಪಾಠ.220 ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಾವು ಈ ಸ್ತಂಭದಿಂದ ಏನು ಕಲಿಯಬಹುದು? ಇತಿಹಾಸ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಲ್ಲ. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಅಂದ್ರೆ ಟಿಪ್ಪು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ವೆಬ್, ಪೂರ್ಣಯ್ಯ, ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಪಾತ್ರವೂ ಇದೆ. ರೈಸ್ ಇದನ್ನು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು.ಆಡಳಿತದ ಮೌಲ್ಯ. “Unsullied purity” ಮತ್ತು “Public virtue” – ಈ ಎರಡು ಪದ ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ.ಪರಂಪರೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ರೈಸ್ ದಾಖಲಿಸಿದ ಇಂತಹ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಕ್ಯೂ ಆರ್ ಕೋಡ್, ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಾಕ್ ಮೂಲಕ ಉಳಿಸಬೇಕು.
ಮಾರ್ಗ-ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ → ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಕ್ಸ್ ರಸ್ತೆ → ಮದ್ಯೆ 2 ಮೈಲಿ ದೂರ ಕಡತನಾಳು.ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5.ಟಿಕೆಟ್ ಇಲ್ಲ,ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಲು, ಸಾವಿರ ಅರ್ಥ.ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್ ತಮ್ಮ ಗೆಜಿಟಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ವೆಬ್ ಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಲು ಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಆ ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 1804ರ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಕೀಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ.
ಟಿಪ್ಪುವಿನ ರಾಕೆಟ್ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದರೆ, ಪೂರ್ಣಯ್ಯನ ಈ ಗೌರವದ ಕಲ್ಲು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿ,ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಕೋಟೆ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ. ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಓದಿದ ಅದೇ ಶಾಸನವನ್ನು ನೀವೂ ಓದಿ. ಇತಿಹಾಸ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತದೆ. “ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ, ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯ, ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಕೆ ಎಸ್ ಜಯಶಂಕರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
