ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮರೆತುಹೋದ ಅದ್ಭುತ ರಚನೆ ‘ತೂಗು ಸೇತುವೆ’.ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುವುದು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅರಮನೆ, ಜಾಮಿಯಾ ಮಸೀದಿ, ದರಿಯಾ ದೌಲತ್, ಕೋಟೆ. ಆದರೆ ಈ ಇತಿಹಾಸದ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದೇ ‘ತೂಗು ಸೇತುವೆ’.ಇಂದು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಲ್ಲು ಗೋಡೆಯಂತೆ ನಿಂತಿವೆ.
ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಈ ತೂಗು ಸೇತುವೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ’ಹೆವಿಲಾಂಡ್. ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. 1808ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ತೂಗು ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 112 ಅಡಿ ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 4 ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಸುತ್ತ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸುರ್ಕಿ ಗಾರೆ (ಮರಳು, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಮರ ವಜ್ರದ ಮಿಶ್ರಣ) ಬಳಸಿ ಗಟ್ಟಿ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ಈ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಜಗ್ ಸೇತುವೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಏಕೆ? : ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ, ಇದು ಕಮಾನು ಸೇತುವೆಯಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಮಂದಿ ನಿಂತು ಅದುಮಿದರೆ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಸ್ವಿಂಗಿನಂತೆ ಜೀಕುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ‘ಜಗ್ ಸೇತುವೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ‘ಸುಧಾ’ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ದಾಟಲು ಇದ್ದ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲ, ಅಂದಿನ ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.
1936ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿದಿದ್ದು ಹೇಗೆ? : ಸುಮಾರು 128 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಈ ಸೇತುವೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು. ಕಾರಣ – ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಜನರು ಜಾಗೃತಿದ್ದು ಅಲುಗಾಡಿಸಿದ್ದು. ದಿನಾ ನೂರಾರು ಜನರು ಇದನ್ನು ಜೀಕಿಸಿ, ತೂಗಿ ಆಟವಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಗ್ಗಗಳು ಸವೆದು, ಒಂದು ದಿನ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸೇತುವೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಗಟ್ಟಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಕಾವೇರಿ ದಡದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಟಿಪ್ಪು ಸಮಾಧಿ, ನಿಮಿಷಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನ ನೋಡಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಕೋರ್ಟ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಈ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಯಾರೂ ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ತೂಗು ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಈ ರಚನೆ, ನಮ್ಮ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಮ್ಮೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಲೆ ಬೆರೆತ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕಿದೆ.ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುವಾಗ ಕೇವಲ ಟಿಪ್ಪು, ಹೈದರಾಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು :ಕೆ ಎಸ್ ಜಯಶಂಕರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆಧಾರಗಳು:
- ನವೆಂಬರ್ 27, 2014ರ ‘ಸುಧಾ’ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ – ತೂಗು ಸೇತುವೆ
- ಮೈಸೂರು ಗೆಜೆಟಿಯರ್ – ಕರ್ನಲ್ ಡಿ’ಹೆವಿಲಾಂಡ್ 1808ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ದಾಖಲೆ
- ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆ – 1936ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿದ ಬಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆ
